Ngày 23 tháng Chạp hàng năm là ngày Táo Quân chầu trời. Đây là dịp để mỗi gia đình làm lễ tiễn đưa ông Công ông Táo lên Thiên đình báo cáo tình hình một năm qua với Ngọc Hoàng. Lễ cúng này mang ý nghĩa cầu mong sự bình an, no ấm cho gia đạo.
1. Sự Tích Ông Công Ông Táo
Táo Quân (Vua Bếp) gồm 3 vị thần: Thổ Công (trông coi việc bếp núc), Thổ Địa (trông coi việc nhà cửa) và Thổ Kỳ (trông coi việc chợ búa). Dân gian thường gọi chung là Ông Táo hay Táo Quân.
Hàng năm vào ngày 23 tháng Chạp, các Táo cưỡi cá chép về trời tâu bày thiện ác của gia chủ. Ngọc Hoàng sẽ căn cứ vào đó để định công tội, thưởng phạt.
2. Thời Gian Cúng Táo Quân
Lễ cúng phải được tiến hành trước 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp. Dân gian quan niệm đây là giờ Ngọ, giờ các Táo bay về trời. Nếu cúng muộn hơn, các Táo sẽ không kịp giờ vào chầu.
Gia chủ có thể cúng vào tối 22 hoặc sáng sớm ngày 23 tháng Chạp đều được.
3. Lễ Vật Cúng Ông Công Ông Táo
3.1. Vật Phẩm Phong Thủy
- Cá chép: Chuẩn bị 3 con cá chép đỏ sống, thả trong chậu nước. Sau khi cúng xong sẽ mang đi phóng sinh ("cá chép hóa rồng" đưa Táo về trời).
- Bộ mũ áo Táo Quân (hàng mã): Gồm 2 mũ cánh chuồn (cho Táo ông) và 1 mũ không cánh chuồn (cho Táo bà), kèm theo hài và tiền vàng.
3.2. Mâm Cỗ Cúng
- Đĩa gạo, đĩa muối.
- Thịt lợn luộc hoặc gà luộc ngậm hoa.
- Bánh chưng, xôi gấc.
- Giò lụa, nem rán.
- Chè kho (món ngọt để Táo "ngọt giọng" tâu bày điều tốt).
- Trầu cau, hoa tươi, quả đẹp.
4. Văn Khấn Ông Công Ông Táo
NAM MÔ A DI ĐÀ PHẬT! (3 lần)
Kính lạy Ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Tín chủ (chúng) con là: ............................................................
Ngụ tại: ............................................................................................
Hôm nay, ngày 23 tháng Chạp năm [Tên Năm], tín chủ chúng con thành tâm sắm sửa hương hoa phẩm vật, xiêm hài áo mũ, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, dâng hiến Tôn Thần.
Thắp nén tâm hương, tín chủ con thành tâm kính bái.
Chúng con kính mời Ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân hiển linh trước án thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin Tôn Thần gia ân xá tội cho mọi lỗi lầm trong năm qua gia chủ chúng con sai phạm. Xin Tôn Thần ban phước lộc, phù hộ toàn gia chúng con trai gái, già trẻ sức khỏe dồi dào, an khang thịnh vượng, vạn sự tốt lành. Cầu mong Ngài tâu bày với Ngọc Hoàng những điều tốt đẹp, che chở cho gia đình năm mới vạn sự hanh thông.
Chúng con lễ bạc tâm thành, kính lễ cầu xin, mong Tôn Thần phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
5. Cách Phóng Sinh Cá Chép Đúng Cách
- Sau khi hương tàn, gia chủ hạ lễ, hóa vàng mã rồi mang cá đi thả.
- Chọn ao, hồ, sông sạch sẽ, nước không quá ô nhiễm để thả.
- Khi thả phải nhẹ nhàng, nghiêng chậu/túi để cá tự bơi ra, tránh ném mạnh làm cá chết.
- Tuyệt đối không vứt túi nilon xuống nước gây ô nhiễm môi trường.
- Tâm niệm cầu mong sự sống sinh sôi, bình an khi thả cá.