Lễ cúng Đầy tháng (cúng Mụ) là nghi lễ đánh dấu bé tròn một tháng tuổi. Đây là dịp để gia đình tạ ơn 12 Bà Mụ và 3 Đức Ông đã nặn ra hình hài bé và che chở cho "mẹ tròn con vuông".
1. Ý Nghĩa Lễ Cúng Đầy Tháng
Theo tín ngưỡng dân gian, mỗi đứa trẻ sinh ra đều do 12 Bà Mụ nặn thành. Mỗi bà đảm nhiệm một bộ phận cơ thể. Lễ cúng Đầy tháng là để tạ ơn các bà đã phù hộ cho bé khỏe mạnh, xinh xắn, đồng thời xin các bà tiếp tục che chở cho bé hay ăn chóng lớn, ngoan ngoãn.
2. Cách Tính Ngày Cúng Đầy Tháng
Ông bà ta thường tính theo lịch Âm với nguyên tắc "Gái lùi 2, Trai lùi 1". Ví dụ:
- Bé gái sinh ngày 15/2 âm lịch, cúng vào ngày 13/3 âm lịch.
- Bé trai sinh ngày 15/2 âm lịch, cúng vào ngày 14/3 âm lịch.
Tuy nhiên, ngày nay nhiều gia đình hiện đại chọn cúng vào đúng ngày sinh (dương lịch hoặc âm lịch) cho tiện lợi.
3. Chuẩn Bị Mâm Cúng Đầy Tháng
Mâm cúng Mụ cần chuẩn bị kỹ lưỡng gồm 12 phần nhỏ (cho 12 Bà Mụ) và 1 phần lớn (cho Bà Chúa Thai Sanh). Lễ vật thường là đồ chay hoặc đồ ngọt.
3.1. Lễ Vật Cúng 12 Bà Mụ
- 12 chén chè nhỏ (bé gái thường cúng chè trôi nước, bé trai chè đậu trắng).
- 12 đĩa xôi nhỏ (xôi gấc hoặc xôi lá dứa).
- 12 chén cháo nhỏ.
- 12 ly nước.
- 12 bộ hài, áo vàng mã xanh.
- 12 miếng trầu cánh phượng, 12 kẹo, bánh.
3.2. Lễ Vật Cúng Đức Ông và Bà Chúa
- 1 tô chè lớn.
- 1 đĩa xôi lớn.
- 1 tô cháo lớn.
- 1 con gà luộc chéo cánh.
- Mâm ngũ quả, hoa tươi (bình ho to), hương, đèn, trà, rượu.
- Bộ vàng mã lớn.
4. Bài Văn Khấn Cúng Đầy Tháng
NAM MÔ A DI ĐÀ PHẬT! (3 lần)
Con kính lạy Đệ nhất Thiên tỷ đại tiên chúa.
Con kính lạy Đệ nhị Thiên đế đại tiên chúa.
Con kính lạy Đệ tam Tiên Mụ đại tiên chúa.
Con kính lạy Thập nhị bộ Tiên Nương.
Con kính lạy Tam thập lục cung chư vị Tiên Nương.
Hôm nay là ngày ...... tháng ...... năm ......
Vợ chồng con là: ..............................................................
Sinh được con (trai/gái) đặt tên là: ..............................................................
Chúng con ngụ tại: ............................................................................................
Nay nhân ngày đầy tháng (đầy cữ) cho cháu, chúng con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật và các thứ cúng dâng bày lên trước án, trước bàn toạ chư vị Tôn thần kính cẩn tâu trình:
Nhờ ơn thập phương chư Phật, chư vị Thánh hiền, chư vị Tiên Bà, các đấng Thần linh, Thổ công địa mạch, Thổ địa chính thần, Tiên tổ nội ngoại, cho con sinh ra cháu, tên là ......................... sinh ngày ......................... được mẹ tròn, con vuông.
Cúi xin chư vị tiên Bà, chư vị Tôn thần giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì, vuốt ve che chở cho cháu được ăn ngon, ngủ yên, hay ăn chóng lớn, vô bệnh vô tật, vô ương, vô hạn, vô ách, phù hộ cho cháu bé được tươi đẹp, thông minh, sáng láng, thân mệnh bình yên, cường tráng, kiếp kiếp được hưởng vinh hoa phú quý.
Xin thành tâm kính lễ, cúi xin được chứng giám lòng thành.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
5. Nghi Thức Khai Hoa (Bắt Miếng)
Sau khi cúng xong, một người lớn (thường là người có phúc đức) sẽ thực hiện nghi thức "bắt miếng" hay "khai hoa". Người này bồng bé, tay cầm nhánh hoa quơ qua miệng bé và nói những lời tốt đẹp như:
"Mở miệng ra cho có bông, có hoa,
Mở miệng ra cho kẻ thương, người nhớ,
Mở miệng ra cho có bạc, có tiền,
Mở miệng ra cho xóm giềng quý mến..."